R VE RSTUDIO KURULUMU

Tez dönemi başladı, danışman "analizleri R ile yapalım" dedi — peki hangi programı indireceksiniz: R mı, RStudio mu, yoksa ikisi birden mi? Bu ilk soru, kurulum aşamasında takılan öğrencilerin neredeyse tamamının ortak sorusudur ve cevabı basittir: ikisi birden, ama sırayla. R dilin kendisidir (motor), RStudio ise o motoru rahat kullandıran kabindir. RStudio tek başına çalışmaz; önce R kurulmalıdır.

Bu rehber, iki kurulumu doğru sırayla yaptırır, ilk komutlarınızı çalıştırtır ve öğrencilerin kurulumda en sık takıldığı noktaları tek tek kapatır.

1. R ile RStudio Arasındaki Fark

R, istatistiksel hesaplama dili ve onu çalıştıran çekirdek programdır; CRAN adlı resmî depodan dağıtılır. Tek başına kurulduğunda sade bir konsol sunar — çalışır ama çıplaktır. RStudio ise R için geliştirilmiş ücretsiz bir geliştirme ortamıdır (IDE): script editörü, konsol, grafik paneli ve yardım ekranını tek pencerede toplar. Dünyadaki R kullanıcılarının ezici çoğunluğu bu ikili düzenle çalışır.

Benzetmeyle: R motorsa RStudio kokpittir. Analizleri yazacağınız, çalıştıracağınız ve sonuçları göreceğiniz yer RStudio olacak; R ise arka planda hesabı yapacak. İkisi de tamamen ücretsizdir — tezin hiçbir aşamasında lisans ücreti gündeme gelmez; bu, üniversite lisansı bitince erişimi kaybedilen paketli programlara karşı R'ın en somut avantajıdır.

2. Adım 1: R Kurulumu

1. Tarayıcıdan CRAN'a gidin: cran.r-project.org
2. "Download R for Windows" → "base" → en üstteki güncel sürüm bağlantısına tıklayın (dosya adı R-4.x.x-win.exe biçimindedir, yaklaşık 90 MB).
3. İndirilen kurulum dosyasını çalıştırın. Dil seçiminde Türkçe seçebilirsiniz; kurulum boyunca varsayılan ayarlarla "İleri" demek yeterlidir.
4. Kurulum yeri varsayılan olarak C sürücüsüdür; disk alanı derdi olanlar başka sürücü seçebilir — R buna sorunsuz izin verir.

macOS kullanıcıları aynı sayfadan "Download R for macOS" ile ilerler; işlemci tipine göre (Apple Silicon / Intel) doğru paketi seçmek tek kritik ayrıntıdır.

3. Adım 2: RStudio Kurulumu

1. Posit'in sitesine gidin ve RStudio Desktop'ın ücretsiz sürümünü indirin (posit.co adresindeki indirme sayfası sizi doğru kurulum dosyasına yönlendirir).
2. Kurulum dosyasını çalıştırın; birkaç "İleri" ile tamamlanır.
3. RStudio'yu açın: kurulu R'ı otomatik bulur — ayrıca bir bağlama işlemi gerekmez.

Sıra önemlidir: RStudio'yu R'dan önce kurarsanız açılışta "R bulunamadı" uyarısıyla karşılaşırsınız. Çözüm yine basittir — R'ı kurup RStudio'yu yeniden açmak.

4. İlk Açılış ve İlk Komutlar

RStudio ilk açıldığında sol tarafta Console (konsol) sizi karşılar; R'ın sürüm bilgisi ve Türkçe karşılama metni burada görünür. Konsol, yazdığınız komutu Enter'a bastığınız anda çalıştırır — ilk denemeler için doğru yer burasıdır:

Görseldeki üç komutu siz de deneyin:

2 + 3
notlar <- c(70, 85, 62, 91, 78)
mean(notlar)

İlk satır R'ı hesap makinesi gibi kullanır ve 5 döner. İkinci satır beş notu notlar adlı bir vektörde saklar — <- işareti R'ın atama operatörüdür ve "sağdakini soldakine koy" demektir. Üçüncü satır ortalamayı hesaplar: 77.2. Bu üç satırı çalıştırabildiyseniz kurulum eksiksiz demektir.

5. Sık Yaşanan Kurulum Sorunları

• "R bulunamadı" uyarısı: RStudio, R'dan önce kurulmuş. R'ı kurup RStudio'yu yeniden başlatın; hâlâ görmüyorsa RStudio içinde Tools > Global Options > General bölümünden R yolunu elle gösterin.
• Türkçe karakterli kullanıcı adı: Windows kullanıcı adında ğ, ş, ı gibi karakterler varsa bazı paket kurulumları sorun çıkarabilir. Kalıcı çözüm paket kütüphanesini sade bir yola almaktır; pratik önlem, çalışma dosyalarınızı C:\tez gibi Türkçe karaktersiz bir klasörde tutmaktır.
• Paket kurulumunda kırmızı yazılar: Konsoldaki her kırmızı metin hata değildir — kurulum ilerleme mesajları da kırmızı akar. Gerçek hata "Error" ile başlar; "Warning" çoğu zaman durdurucu değildir.
• Üniversite/yurt ağında indirme kesilmesi: CRAN aynası değiştirilebilir; kurulumda Türkiye'ye yakın bir ayna seçmek indirmeyi hızlandırır.
• Yönetici izni yok (okul bilgisayarı): Her iki program da yalnızca kullanıcı profiline kurulabilir; kurulum sihirbazında "yalnızca benim için" seçeneği yeterlidir.

6. Kurulumdan Sonra İlk Hafta

Kurulum bittiğinde önünüzde iki doğal adım var. Birincisi paket kavramıyla tanışmak: R'ın gücü paketlerinde saklıdır ve ilk paketinizi tek komutla kurarsınız — install.packages("ggplot2"). İkincisi veriyle çalışmaya başlamak: kendi Excel dosyanızı R'a aktarmak ilk gerçek analiz deneyimidir; adımları R ile Excel verisi okuma yazısında hazır.

Analiz yolculuğunun tamamını — kurulumdan hipotez testlerine, grafiklerden rapor yazımına — sistemli ilerlemek isteyenler için R veri analizi eğitimi bu rehberdeki düzenin devamını uygulamalı kuruyor; Python tarafını da görmek isteyenlere Python veri analizi eğitimi paralel bir başlangıç sunar.